بیماری دیابت چیست؟

عوارض قلبی عروقی  دیابت نوع یک   بیماری دیابت  پیشگیری از دیابت علایم دیابت علایم بیماری دیابت  تشخیص بیماری دیابت  عوارض کلیوی بیماری دیابت  رژیم غذایی در دیابت  رتینوپاتی و عوارض چشمی بیماری دیابت

دیابت یا بیماری قند یک اختلال متابولیکی در بدن می باشد که به علت کاهش انسولین بدن یا مقاومت به آن ایجاد می شود. انسولین هورمونی می باشد که از سلولهای پانکراس(لوزالمعده) ترشح می شود و نقش اصلی در کاهش قند خون(گلوکز) و ورود قند خون به سلولهای بدن را به عهده دارد.در دیابت، سرعت و توانایی بدن در استفاده و سوخت و ساز کامل گلوکز(قند خون) کاهش می یابد از این رو میزان قند خون افزایش می یابد که خود موجب عوارض دیابت می شود.


 

دیابت شیرین شایعترین اختلال غددی در کل دنیا می باشد و شایعترین علت نابینایی، نارسایی کلیه و قطع عضو محسوب می گردد. از طرفی دیابت پنجمین علت مرگ در سراسر دنیا است و حدود 8 تا 10 درصد جمعیت جهان را درگیر کرده است که از این میان حدود 10 درصد مربوط به دیابت نوع یک و 90 درصد مربوط به دیابت نوع دو می باشد.

به طور کلی دیابت به سه دسته اصلی اولیه، ثانویه و دیابت بارداری تقسیم می گردد.

دیابت اولیه خود به دو دسته دیابت نوع یک و دیابت نوع دو تقسیم می شود. سرعت افزایش شیوع دیابت نوع دو بسیار بیشتر از دیابت نوع یک می باشد، دلیل آن هم افزایش شیوع چاقی و اضافه وزن، کاهش میزان تحرک و افزایش متوسط سن جامعه می باشد. دیابت نوع ثانویه عللی را که موجب تخریب پانکراس(لوزالمعده) می شود را در بر می گیرد مانند پانکراتیت، بیماری هموکروماوز، پر کاری تیروئید و مصرف داروهایی چون کورتون و فنی توئین.

دیابت بارداری نیز به دلیل تغییرات متابولیک و افزایش مقاومت به انسولین در اواخر بارداری رخ می دهد، به همین دلیل است که درمان اصلی دیابت بارداری تزریق انسولین می باشد.

 

 

دیابت نوع یک چیست؟

دیابت نوع یک در نتیجه تعامل میان عوامل ژنتیکی و محیطی و ایمونولوژیک به وجود می آید که در نهایت موجب تخریب بافت پانکراس و کاهش ترشح انسولین می گردد.

از عوامل دخیل محیطی می توان به بیماری های عفونی دوران کودکی نظیر سرخک و سرخجه اشاره کرد. حساسیت به پروتئین شیر گاو(شیر خشک) و ترکیبات نیتروز اوره(Fast food) استعداد ابتلا به دیابت نوع یک را افزایش می دهد. البته تاثیر هیچ یک از عوامل محیطی به طور قطعی ثابت نشده ست.

خصوصیات کلی دیابت نوع یک عبارت است از:

  • سن مبتلایان به دیابت نوع یک معمولا زیر 30 سال می باشد
  • مبتلایان به دیابت نوع یک معمولا لاغر اندام می باشند
  • احتمال همراهی با سایر بیماری های اتو ایمیون در این افراد شایع تر می باشد
  • این افراد از بدو تشخیص نیازمند تزریق انسولین می باشند

 

 

دیابت نوع دو چیست؟

دیابت نوع دو در واقع شایع ترین بیماری غدد موجود در دنیا می باشد و در واقع به علت ایجاد مقاومت به انسولین ایجاد می گردد. این افراد بر خلاف مبتلایان به دیابت نوع یک در بدن خود انسولین دارند ولی سلول هایشان نسبت به این انسولین حساسیت کافی ندارند و به عبارتی به آن مقاومت دارند. به طور کلی 4 اختلال عمده در بوجود آمدن دیابت نوع دو دخیل دانسته شده اند:

  • ایجاد مقاومت به انسولین
  • افزایش گلوکز و قند توسط کبد
  • کاهش تولید انسولین نسبت به سطح قند خون
  • اختلال در متابولیسم چربی

 

جالب است بدانید که مهمترین زمینه ساز ابتلا به دیابت نوع دو چاقی می باشد.

مشخصات دیابت نوع دو عبارتند از:

مبتلایان به دیابت نوع دو معمولا بیش از 30 سال سن دارند

مبتلایان به دیابت نوع دو معمولا افرادی با اضافه وزن می باشند

دیابت نوع دو می تواند با سایر بیماری های متابولیک نظیر چاقی، فشار خون و چربی خون بالا همراهی داشته باشد

مبتلایان به دیابت نوع دو ممکن است با کاهش وزن تا حدودی بهبود یابند

 

 

توصیه های پزشکی

توصیه می شود تمام افراد بالای 45 سالی که هیچ بیماری زمینه ای و سابقه خانوادگی دیابت ندارند، از نظر سطح قند خون و وجود دیابت بررسی شوند و در صورت منفی بودن آزمایشات، هر سه سال مجددا تحت بررسی قرار گیرند.

توصیه می شود تمامی افراد از سن 20 سالگی تست ها و آزمایشات مربوط به چربی خون(پروفایل چربی) را انجام دهند و در صورت طبیعی بون آن را هر 5 سال تکرار نمایند.

در افراد با اضافه وزن و یا وجود هر یک از عوامل زیر باید از سنین پایین تری تحت بررسی دیابت قرار گیرند:

1) افرادی که در خانواده درجه یک خود دارای سابقه دیابت می باشند

2) افرادی که تحرک زیادی ندارند و کارشان به صورت نشسته صورت می پذیرد

3) خانم هایی که در دوران بارداری به دیابت بارداری مبتلا بوده اند

4) افرادی که حتی با مصرف داروهای فشار خون دارای فشار خون بالای 14 می باشند

5) سابقه تخمدان پلی کیستیک در خانم ها

6) افرادی که سابقه بیماری های قلبی عروقی و حوادث مغزی دارند

7) افرادی که در آزمایشات چربی خون خون دارای اختلال می باشند(HDL<35 , TG>250)

 

 

علایم بیماری دیابت

دیابت خود را باعلایم متفاوتی بروز می دهد، گرچند تمایل به نوشیدن مایعات، افزایش حجم ادرار شایعترین علامت دیابت می باشد. به طور کلی علایم دیابت عبارتند از:

  • کاهش وزن غیر قابل توجیه
  • پرنوشی
  • افزایش حجم ادرار
  • پرخوری
  • تهوع و استفراغ
  • درد شکم
  • تنگ شدن قطر عروق
  • تاری دید، کاهش بینایی در صورت بروز عوارض چشمی
  • کاهش حجم ادرار در صورت نارسایی کلیه
  • گزگز و کاهش حس در اندام ها به خصوص اندام تحتانی
  • افزایش یا کاهش تعریق

 

 

تشخیص بیماری دیابت

در صورت وجود هر یک از معیارهای زیر فرد به بیماری دیابت مبتلا می باشد:

1) قند خون بالای 200 میلی گرم بر دسی لیتر در هر زمان همراه علایم پرخوری، پرنوشی و کاهش وزن

2) قند خون ناشتای بالای 126 میلی گرم بر دسی لیتر

3) قند خون دو ساعت پس از مصرف 75 گرم قند(گوکز)

 4) HbA1C بیش از 6.5 درصد(HbA1C طبیعی زیر 5.7 درصد می باشد)

لازم به ذکر است که قند خون ناشتای طبیعی زیر 100 میلی گرم بر دسی لیتر می باشد.

توجه: افرادی که دارای قند خون ناشتای بین 100 تا 126 می باشند پیش دیابتی تلقی می شوند و در 25 الی 40 درصد موارد پس از 5 سال دچار دیابت می شوند. همچنین ریسک بیماری های قلبی عروقی در این افراد بیش از سایرین می باشد.

 

 

پیشگیری از دیابت به زبان ساده

  • توصیه می شود افرادی که دارای اضافه وزن می باشند، وزن خود را به میزان طبیعی کاهش دهند.
  • توصیه می شود روزانه به مدت حداقل 30 دقیقه حداقل برای 5 روز در هفته ورزش نمایید. این ورزش باید بتواند حداقل 25 درصد ضربان قلب را افزایش دهد.
  •  غذاهای پر فیبر را در رژیم غذایی خود افزایش دهید و بیشتر از سبزیجات و میوه ها استفاده نمایید.
  • توصیه می شود از غذاهای پر کربوهیدرات دوری کنید و رژیم غذایی سالم تری داشته باشید و از مصرف غذاهای آماده و Fast food اجتناب کنید.

 

 

عوارض بیماری  دیابت 

 قند بالا موجب اختلال در عروق و و کاهش قطر عروق می شود. این تنگی عروق موجب کاهش خونرسانی به بافت ها و پدیدار شدن عوارضی در مبتلایان دیابتی می گردد، به طور کلی قند بالا به سه روش زیر موجب عوارض دیابت می شود:

  • ایجاد ادم و تورم و اختلال عملکرد جدار عروق که موجب نامنظم شدن جدار عروق و اتصال پلاکت ها به آن و افزایش خطر ترومبوز می شود.
  • افزایش آترواسکلروز
  • ایجاد فیبروز

 

سه مورد فوق باعث ضخیم شدن جدار عروق و تنگی آن ها و به دنبال آن آسیب بافت ها و اختلال عملکرد آن ها می گردد. آسیب بافت ها و کم خونی آن ها موجب بوجود آمدن عروق جدید در بافت ها می شود. اما از آنجایی که این رگ ها ساختمان طبیعی ندارند مستعد پاره شدن می باشند.

بسیاری از عوارض دیابت با میزان قند خون و HbA1C و مدت زمان بالا بودن قند خون در ارتباط می باشند.

 

 

رتینوپاتی و عوارض چشمی بیماری دیابت

از علایم چشمی بیماران می توان به تاری دید و خونریزی شبکیه اشاره نمود. لازم به ذکر است که فشار خون و قند خون بالا موجب بدتر شدن وضع چشمی مبتلایان به دیابت می گردد. توصیه می شود تمامی مبتلایان به دیابت به صورت سالانه تحت معاینه چشم قرار گیرند چرا که معمولا تمامی افرادیکه بیش از 20 سال به بیماری دیابت هستند دچار این عوارض می شوند.

توصیه می شود مبتلایان به عوارض چشمی عمل لیزر انجام دهند تا متخصص عروق تخریب شده را بسوزاند. 

توصیه می شود تا مبتلایان به عوارضی چشمی از ورزش های سنگینی مانند بدن سازی اجتناب نمایند.

 

 

عوارض کلیوی بیماری دیابت

در صورتی که قند مبتلایان به دیابت به درستی کنترل نشود، دیابت می تواند پس از حدود 20 سال به نارسایی کلیه منجر گردد به طوری که بسیاری از بیماران نیازمند دیالیز می شوند. کنترل قند خون، فشار خون و پروتئینوری سرعت پیشرفت عوارض کلیوی را کند تر می سازد. فشار خون کلیوی اصلی ترین نقش را درایجاد بیماری کلیوی بازی می کند.

مصرف سیگار سرعت آسیب کلیوی را تسریع می کند!

توجه: تمامی بیماران دیابتی تحت درمان به متفورمین، در صورت نیاز بودن عکس برداری با ماده حاجب باید موضوع مصرف متفورمین خود را با پزشک و فرد مسئول در میان بگذارند چراکه همراهی این دو مورد موجب آسیب کلیوی می شود. پزشک ممکن است بنا به تشخیص خود چند روز قبل از انجام تصویربرداری داروی متفورمین را قطع نماید.

توجه: فشار خون مطلوب در بیماران دیابتی زیر 130 روی 80 می باشد و در صورت وجود پروتئین در ادرار فشار خون باید زیر 125 روی 75 باشد.

توصیه می شود بیماران دیابتی برای کاهش سرعت آسیب کلیوی میزان پروتئین مصرفی خود را با نظر پزشک و صلاحدید وی تا 1 گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز کاهش دهند.

 

 

عوارض عصبی بیماری دیابت

علایم عصبی از قبیل گزگز و درد و بی حسی در اندام ها شایعترین عوارض عصبی در مبتلایان به دیابت می باشد. عوامل زیر موجب تشدید عوارض عصبی و بدتر شدن آن ها می گردد:

  • سیگار
  • چاقی
  • سطح تری گلیسیرید بالا در خون
  • فشار خون
  • بیماری قلبی عروقی

 

توصیه می شود بیماران مبتلا به عوارض عصبی دیابت از مصرف الکل اجتناب نمایند. مصرف مکمل های ویتامین حاوی ویتامین  B6 و B12 و مصرف فولات در این بیماران کمک کننده می باشد.

همچنین توصیه می شود که به علت افزایش احتمال زخم دیابتی(به علت بی حسی پاها) به صورت روزانه پاها  را به دقت بررسی نمایید و در صورت هرگونه قرمزی یا علایم عفونت بلافاصله به پزشک مراجعه نمایید.

 

 

عوارض قلبی عروقی دیابت به زبان ساده

بیماران مبتلا به دیابت در بیشتر از افراد عادی در معرض خطر بیماری های قلبی، سکته، نارسایی و مرگ ناگهانی می باشند. البته کنترل قند خون و HbA1C درطولانی مدت موجب کاهش خطر این عوارض می گردد.

 

 

درمان بیماری دیابت

درمان دیابت از سه رکن اصلی ورزش، رعایت رژیم غذایی و مصرف دارو تشکیل شده است.

ورزش:

توصیه می شود مبتلایان به دیابت حداقل هفته ای 150 دقیقه ورزش کنند. البته توصیه می گردد ورزش در بیماران دیابتی طولانی مدت و سبک باشد. ورزش های سنگین مانند بدن سازی نه تنها ارزشی ندارد، بلکه عوارض دیابت را تشدید می کند.

در موارد زیر توصیه می شود مبتلایان قبل از شروع برنامه ورزش به متخصص قلب مراجعه نمایند و مسئله را با وی در میان بگذارند:

1) بیماران بالای 35 سال

2) بیمارانی که بیش از 10 سال به دیابت مبتلا بوده اند

3) بیمارانی که دارای اختلال عروق محیطی بدن مانند لنگش می باشند

4) وجود تاری دید و بیماری کلیوی

5) وجود بیماری قلبی عروقی

 

رژیم غذایی در دیابت

بیماران مبتلا به دیابت باید از مصرف هر گونه مواد شیرین و شیرینی جات پرهیز کنند. به طور کل حدود 10 تا 35 درصد رژیم غذایی مبتلایان به دیابت باید از پروتئین ها تشکیل شود، 20 تا 35 درصد آن نیز باید از چربی های غیر اشباع تشکیل می  شود. مابقی آن باید از قندهای پیچیده مانند سیب زمینی و نشاسته تأمین شود. جالب است بدانید که کربوهیدرات ها نباید به طور کلی از رژیم بیماران حذف شود. چراکه تأمین انرژی فقط از چربی و پروتئین موجب افزایش فشار روی کلیه و تشدید آسیب کلیوی می گردد.

بسیاری از بیماران می توانند با یک رژیم غذایی مشتمل بر مصرف سبزیجات، غلات کامل، حبوبات و ماهی و محدود کردن شدید فرآورده های شیرینی پزی و شکر و محدود کردن دریافت کربوهیدرات موجب بهبود تنظیم قند خود شوند. مصرف غلات و حبوبات علاوه بر اینکه دارای فیبر بالای می باشند موجب احساس سیری می شوند و در بیماران دیابتی بسیار کمک کننده می باشند. همچنین مصرف گیاهان دارویی زیر در بهبود قند خون مفید می باشند:

  • شنبلیله
  • برگ زیتون
  • دارچین
  • فلفل قرمز
  • برگ گردو
  • عرقیات گیاه گزنه

 

 

مصرف دارو در دیابت 

به طور کل داروهی دیابت در دو دسته اصلی داروهای خوراکی و تزریقی طبقه بندی می شوند. از شایعترین داروهای خوراکی مصرفی در بیماران دیابتی می توان به گلی بن کلامید اشاره کرد. این دارو با افزایش ترشح  انسولین موجب بهبود قند خون می شود. توجه داشته باشید که مصرف این دارو در افراد مسن خیلی توصیه نمی شود. چراکه این افراد ممکن است به علت فراموشی تعداد بیشتری از این دارو را مصرف نمایند بنابراین در معرض افت قند قرار می گیرند. به خاطر داشته باشید که عوارض افت قند به مراتب از قند بالا بیشتر می باشد.

داروی خوراکی دیگری که تقریبا شایع ترین داروی دیابت می باشد، متفورمین است. این دارو تنها داروی خوراکی دیابت می باشد که موجب افت قند خون نمی گردد، البته عوارضی مانند درد شکم، تهوع و استفراغ و احساس طعم فلزی در دهان در مصرف این دارو دیده شده است. این دارو به سه روش زیر موجب بهبود قند خون وتنظیم آن می گردد.

1) کاهش تولید گلوکز یا قند ساده توسط کبد

2) بهبود سطح چربی های خون

3) بهبود مقاومت نسبت به انسولین

 

انسولین بهترین دارو در کنترل قند خون در بیماران دیابتی می باشد که در دسته داروهای تزریقی جای می گیرد. انسولین ها انواع مختلفی دارند و از نظر زمان اثر به سه دسته کوتاه اثر، متوسط الاثر و طولانی اثر تقسیم می شود.

حرف آخر آنکه دیابت را جدی بگیرید، در کنترل قند خون کوشا باشید و در صورت بوجود آمدن هر گونه زخم یا قرمزی در پاها بلافاصله به پزشک مراجعه نمایید.

 

به اشتراک بگذارید

درباره پزشکی به زبان ساده

پزشکی به زبان ساده می کوشد تا اطلاعات معتبر و به روز پزشکی و سلامت دنیا را به زبانی ساده در اختیار عموم قرار دهد.توجه شود که مقالات ما صرفا برای افزایش آگاهی و آشنایی بیشتر با مسائل پزشکی می باشد و نباید توصیه پزشکی تلقی شوند.

جدیدترین ارسال ها

خبرنامه

برای عضویت در خبرنامه کافیست ایمیل خود را ثبت نمایید