اسهال(مدفوع آبکی)

اسهال یکی از شایع ترین بیماری های گوارشی به خصوص در کودکان می باشد که حتی در بعضی موارد می تواند زندگی فرد مبتلا را به خطر اندازد.

به طور کل اسهال به افزایش تعداد دفعات اجابت مزاج و قوام مدفوع می باشد اما این تعریف یک تعریف علمی برای اسهال نمی باشد. اگر بخواهیم اسهال را به زبان علمی تعریف کنیم به صورت زیر است:

اسهال به افزایش تعداد دفعات اجابت مزاج بیش از 3 بار در روز یا حجم بالای 200 گرم مدفوع در افرادی می باشد که از غذای کم فیبر استفاده می نمایند.

به طور کلی اسهال را به سه دسته اصلی زیر که هر یک علل خاص خود را دارد تقسیم می گردد:

  1. اسهال حاد: اسهالی که کمتر از 2 هفته طول بکشد.
  2. اسهال پایدار: اسهالی که بین 2 تا 4 هفته طول بکشد.
  3. اسهال مزمن: اسهالی که بیش از 4 هفته طول بکشد.

در این مبحث سعی می کنیم تا شما را به انواع اسهال و علل اصلی و درمان آن ها آشنا نماییم.

 

اسهال حاد

همانطور که بالاتر اشاره شد اسهال حاد به اسهالی گفته می شود که به طور ناگهانی شروع شده باشد و کمتر از 2 هفته طول بکشد، از شایعترین علل اسهال حاد می توان به موارد زیر اشاره نمود:

1. عوامل عفونی:

شایعترین علت اسهال حاد و حتی اسهال را تشکیل می دهند که مسمومیت های غذایی نیز در این دسته جای می گیرند، جالب است بدانید که شایعترین راه ابتلا نیز از طریق آب آلوده یا خوردن مواد غذایی آلوده می باشد. از عوامل عفونی می توان به انواع ویروس ها و باکتری ها اشاره نمود. این نوع اسهال می تواند با تب و استفراغ، درد شکم و گاها اسهال خونی همراه باشد اما به خاطر داشته باشید که معمولا اسهال های عفونی به ندرت خونی می باشند.

همانطور که گفتیم مسمومیت غذایی نیز در همین دسته قرار می گیرد، معمولا اسهال این دسته آبکی، با حجم زیاد وهمراه استفراغ قابل توجه می باشد، ولی به یاد داشته باشید که این گروه معمولا دچار تب نمی باشند یا اگر باشند تب آن ها بسیار خفیف خواهد بود، بنابراین در صورت تب بالا معمولا این علت برای اسهال مطرح نمی باشد. از شایعترین غذاهایی که دچار مسمومیت می شود می توان به موارد زیر اشاره نمود.

  • گوشت نیم پز مانند همبرگر، کباب برگ، استیک
  • برنج پخته ای بیرون از یخچال نگهداری شده باشد
  • مصرف گوشت جوجه یا انواع طیور، تخم مرغ با زرده شل، سس مایونز
  • پنیر مخلوط با آب آلوده
  • غذاهای دریایی خام

2. داروها

تقریبا تمام دارو های شایعی که مصرف می شوند می تواند موجب اسهال شوند اما از شایعترین این دارو ها می توان به انواع ملین ها،  آنتی بیوتیک ها، داروهای روانپزشکی و آنتی اسیدها اشاره کرد، از انواع غیر شایع تر نیز می توان به داروهای ضد آریتمی، داروهای ضد فشار خون و داروهای شیمی درمانی اشاره نمود.

3. کولیت ایسکمیک

 جالب است که بدانید علت این بیماری عروقی نمی باشد، بیماری در جریان ایسکمی روده بزرگ(نرسیدن خون به روده) رخ می دهد و علت آن ناشناخته می باشد. اما این بیماری معمولا مشخصات و عوامل خطری دارد که از شایع ترین آن ها می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • سن بالای 50 سال
  • افراد دچار کولیت ایسکمیک معمولا بیماری عروقی دیگری نیز دارند یا عوامل خطر آترو اسکلروز را در آن ها می توان یافت
  • معمولا این گروه از بیماران دچار تهوع و استفراغ نمی باشند و تب مختصری دارند

جالب است بدانید که بهترین راه تشخیص کولیت ایسکمیک کولونوسکوپی می باشد.

 

درمان اسهال حاد

 اسهال حاد که معمولا هم شایعترین نوع اسهال در جامعه می باشد هیچ درمانی غیر از مصرف مایعات و مواد مغذی ندارد.از محدود کردن رژیم غذایی یا عدم مصرف مایعات جدا خودداری نمایید و لازم به ذکر است که برای درمان نیز نیازمند مصرف آنتی بیونیک یا دارو های کاهنده تحرک روده( ضد اسهال) نمی باشید چون با خود اجابت مزاج میکروب ها از بدن دفع می گردند و با این کار شما فضا را برای ادامه اسهال مهیا می نمایید. 

درمان کلاسیک و معمولی اسهال به شکل زیر می باشد:

قدم اول

در قدم اول باید تعیین کرد که اسهال بیمار چه شدتی دارد؟

خفیف:این گروه به سر کار می روند و کارهای روزمره خود را انجام می دهند، این گروه معمولا 3 تا 4 بار در روز اسهال خمیری دارند و برای درمان تنها نیازمند مصرف مایعات می باشند و نیاز به هیچ اقدام بیشتری نمی باشند.

متوسط: این گروه معمولا آب نسبتا زیادی از دست داده اند، درد شکم زیادی دارند و به سر کار نمی روند اما قادر به انجام کارهای شخصی خود می باشند و توانایی خوردن مایعات را دارند، این گروه را نیز می توان با ORS درمان نمود.

شدید: این گروه بسیار بد حال می باشند و قادر به فعالیت نمی باشند، این گروه حتما باید در بیمارستان بستری و به صورت وریدی مایعات دریافت نمایند.

 

قدم دوم

در قدم دوم باید بببینیم که فرد مبتلا به اسهال نیازمند بررسی بیشتر( کشت مدفوع یا آزمایشات تکمیلی) می باشد یا خیر؟

مواردی که نیاز به بررسی بیشتر دارند در زیر آورده شده است:

  • اسهال شدید
  • وجود خون واضح در ادرار
  • تب بالای 38.5 درجه
  • با گذشت 48 ساعت از سیر اسهال بهبودی نداشته اند
  • مصرف اخیر آنتی بیوتیک
  • درد شدید شکمی در افراد بالای 50 سال
  • بیماران مسن و بالای 70 سال
  • وجود بیماری نقص ایمنی یا ایدز (HIV)

 

قدم سوم

حال باید برای درمان اسهال اقدام نماییم:

در گروه اول یا نوع خفیف تنها نیاز به مصرف مایعات می باشد و هیچ اقدام بیشتری نیاز نیست ولی در صورت ادامه یافتن اسهال بیش از 48 ساعت نیازمند نیازمند مراجعه به پزشک و دریافت آنتی بیوتیک( در صورت صلاحدید پزشک) و اقدامات بیشتر می باشند.

در گروه دوم یا نوع متوسط بیمار در صورت داشتن هر یک از عوامل خطر ذکر شده در بالا نیازمند دریافت آنتی بیوتیک( سیپروفلوکساسین دوبار در روز برای 5 روز) می باشد و جهت دریافت مایع مناسب باید پودرهای ORS را از داروخانه تهیه و در یک لیتر آب جوشیده حل کرده و به دنبال هر بار اجابت مزاج یک لیوان بنوشند، لازم به ذکر است که مصرف داروهای ضد اسهال مانند لوپرامید در این گروه توصیه نمی شود. در صورت ادامه یافتن اسهال بیش از 48 ساعت بیماران ملزم به انجام اقدامات تشخیصی می باشند.

در گروه سوم یا نوع شدید بیماران حتما باید بستری و طبق نظر پزشک تحت درمان قرار بگیرند.

 

 اسهال پایدار

همانطور که در بالا بیان کردیم اسهال پایدار به اسهالی گفته می شود که بین 2 تا 4 هفته طول بکشد، جالب است بدانید که شایع ترین علل این گروه نیز همان عوامل عفونی می باشد بنابراین در این به صورت زیر اقدام می نماییم:

قدم اول

دریافت آزمایش مدفوع و کشت مدفوع.

قدم دوم

در صورت طبیعی بودن بررسی های قدم اول بیماران باید تحت کولونوسکوپی قرار گیرند.

قدم سوم

در صورت طبیعی بودن هر دو اقدام بالا بیماران باید تحت آندوسکوپی و نمونه برداری از روده قرار گیرند.

 

 اسهال مزمن

همانطور که در بالا بیان کردیم از اسهالی که بیش از 4 هفته بکشد با نام اسهال مزمن یاد می نماییم که معمولا علل آن بر خلاف نوع مزمن و پایدار معمولا غیر عفونی می باشد، در ارزیابی اسهال مزمن حتما باید بررسی های تکمیلی از قبیل کشت مدفوع و آزماش مدفوع انجام گردد. اسهال مزمن را به انواع اصلی زیر تقسیم می نماییم:

1. اسهال مزمن آبکی

افراد مبتلا به این نوع اسهال معمولا روزی 4 الی 5 بار در روز اجابت مزاج را تجربه می کنند، معمولا در مدفوع آن ها خونی وجود ندارد و از درد شکم نیز شاکی نمی باشند. این نوع اسهال می تواند حتی با قطع غذا ادامه یابد و علایمی غیر از اسهال نیز در این بیماران وجود ندارد. از شایع ترین علل این نوع اسهال می توان به موارد مصرف عادتی ملین ها و مسهل ها، مصرف مزمن اتانول و الکل، مصرف برخی داروها، مشکلات سوء جذب، سرطان تیروئید و سایر بدخیمی ها اشاره نمود.

2. اسهال مزمن التهابی

مبتلایان به این نوع اسهال معمولا از درد شکم شاکی هستند و تب را نیز تجربه می کنند. اسهال این افراد می تواند خونی و کم حجم باشد. اگر برای این افراد آزمایش مدفوع درخواست گردد معمولا در مدفوعشان  گلبول سفید مشاهده می شود که نشانه التهاب می باشد. از شایعترین علل اسهال التهابی می توان به موارد بیماری های التهابی روده، التهاب روده ناشی از رادیوتراپی، التهاب روده عفونی مزمن، و حتی بدخیمی ها اشاره کرد.

3. اسهال چرب

اسهال این افراد معمولا گریسی، بدبو، چسبنده و بدون درد می باشد. این افراد معمولا کاهش وزنی را به علت سوءجذب چربی ها و ویتامین های وابسته به چربی تجربه می کنند. برای تشخیص این افراد از آزمایش چربی مدفوع در 24 ساعت استفاده می گردد و معمولا ناشی از بیماری هایی همچون التهاب پانکراس( لوزالمعده)، سیروز و ترشح زیاد اسید معده می باشد.

4. اسهال مزمن ناشی از افزایش تحرک روده

اسهال این افراد معمولا به دنبال افزایش تحرک روده و کاهش فرصت جذب در روده می باشد. از شایع ترین علل این نوع اسهال می توان به پرکاری تیروئید، بدخیمی ها و مصرف دارو اشاره نمود.

 gastroenteritis1

 

به اشتراک بگذارید

درباره پزشکی به زبان ساده

پزشکی به زبان ساده می کوشد تا اطلاعات معتبر و به روز پزشکی و سلامت دنیا را به زبانی ساده در اختیار عموم قرار دهد.توجه شود که مقالات ما صرفا برای افزایش آگاهی و آشنایی بیشتر با مسائل پزشکی می باشد و نباید توصیه پزشکی تلقی شوند.

جدیدترین ارسال ها

خبرنامه

برای عضویت در خبرنامه کافیست ایمیل خود را ثبت نمایید