ساختار و وظایف کلیه و مجاری ادراری

کلیه ها چه ساختاری دارند و چگونه کار می کنند ؟ اصلا چرا نیاز به کلیه هایی سالم داریم ؟ آیا می توان بدون کلیه هایی سالم به زندگی ادامه داد ؟

این ها سوالاتی هستند که می تواند در ذهن هر کسی که به سلامتی خود آهمیت می دهد ایجاد شوند .برای پاسخ به این سوالات بد نیست با ساختار و وظایف کلیه ها به طور مختصر آشنا شویم.

kidney human

ساختار کلیه و مجاری ادراری

برای شروع بهتر است بدانیم که به طور معمول هر انسان بالغ دارای 2 عدد کلیه با وزن تقریبی 150 گرم می باشد که البته بسته به سن و جثه افراد می تواند متفاوت باشد.اما نکته قابل توجه این است که کلیه ها با این اندازه کوچک یکی از مهمترین وظایف بدن را به عهده دارند و کسی بدون کلیه هایی سالم قادر به زندگی سالم نخواهد بود.جالب است بدانیم در هر لحظه کلیه ها حدود یک پنجم از خون بدن را دریافت کرده و پس از تصفیه به جریان خون بدن باز می گرداند .البته کلیه ها وظایف مهم دیگری نیز دارند که در ادامه توجه شما را به آن ها جلب خواهیم نمود.

اما ساختمان کلیه از چه اجزایی تشکیل شده است و چگونه وظایف خود را انجام می دهد؟ برای پاسخ به این سوال باید بدانیم که در داخل هر کلیه واحد هایی بسیار کوچک به نام نفرون وجود دارد که واحد های عملکردی کلیه می باشد. تعداد تقریبی نفرون ها در هر کلیه به یک میلیون عدد می رسد با این حال تمامی این نفرون ها  در یک زمان فعالیت نمی کنند و فرد می تواند با کسری از این نفرون ها  به زندگی خود ادامه دهد بدون این که مشکل جدی  برای فرد ایجاد کند به همین دلیل است که هر شخص با یک کلیه هم قادر به زندگی است نمونه این حالت را در پیوند کلیه داریم

اما نفرون ها چگونه عمل می کنند ؟ هر نفرون از اجرای مشخصی تشکیل شده است که وظایفی را بر عهده دارند.از جمله این اجزا یک فیلتر یا صافی به نام گلومرول است که وظیفه ی تصفیه مواد زاید را به عهده دارد .همچنین این صافی از دفع موادی مانند پروتئین ها و گلبول های قرمز جلوگیری می کند ! اگر گلومرول های فردی دچار مشکل شود می تواند منجر به دفع پروتیین شود که به این حالت پروتیینوری می گویند که بیماری شایعی است ،البته معمولا نیاز به درمان نداشته و اهمیت جندانی ندارد مگر موارد شدید که در قسمت پروتینوری  مورد بحث قرار گرفته است .

اما پس از این که مواد زاید و آب اضافی بدن از گلومرول خارج شد وارد لوله هایی می گردد که بعد از انجام کار های مشخصی وارد میزنای شده و به صورت   ادرار از کلیه خارج می شوند. در مرحله بعدی ادرار در مثانه جمع می شود تا در زمان مناسب از بدن دفع شود .معمولا پس از این که300 میلی  لیتر ادرار در مثانه جمع شد فرد احساس ادرار می کند و برای دفع روانه دستشویی می گردد. البته بد نیست بدانیم در مواردی مانند اختلال در دفع ادرار  مثانه یک  فرد بالغ قادر است تا 1 لیتر ادرار را در خود جمع کند.

 

میزنای 

میزنای ها یا  حالب لوله هایی باریک و عضلانی هستند که از کلیه ها خارج شده و ادرار را به مثانه منتقل می کنند .در واقع هر فرد 2 میزنای دارد که از قسمت پهلو ها به سمت مثانه آمده و وارد آن می شوند .گاهی اوقات ممکن است سنگ هایی در مسیر میزنای و یا حتی خود کلیه گیر کرده و مانع جریان ادرار شوند که در این صورت فرد احساس درد در پهلو ها می کند که ممکن است به زیر شکم و بیضه ها نیز تیر بکشد.

 

مثانه 

همانطور که قبلا نیز گفته شد مثانه کیسه ای عضلانی است و ادراری را که از میزنای می آید به طور موقت دخیره می کند تا در زمان مناسب تخلیه شود .گاهی اوقات در اختلالاتی مانند مثانه ی نوروژنیک کار مثانه مختل شده و ممکن است فرد بی اختیاری ادرار ،تکرر و یا احتباس ادراری پیدا کند که در این صورت باید فرد به پزشک جهت درمان مراجعه کند .

 

میزراه

 اما ادرار چگونه از مثانه خارج می شود؟ برای درک این موضوع باید بدانیم که مثانه دارای 2 عدد اسفنکتر یا عضله می باشد  که به نوعی سوپاپ اطمینان برای جلوگیری از خروج ناخواسته ادرار می باشد  اسفنکتر اول غیر ارادی و اسفنکتر دوم ارادی می باشد یعنی تحت کنترل خود فرد است . هر زمان که حجم ادرار در مثانه بالا رود فرد احساس ادرار پیدا می کند و هنگامی که می خواهد ادرار را تخلیه کند مغز دستور شل شدن اسفنکتر ها را صادر می کند و فرد قادر به دفع ادرارخواهد بوذ. همچنین در شرایطی مانند بزرگ شدن پروستات در آقایان  ممکن است به علت تنگی در مسیر میزراه فرد قادر به دفع راحت نباشد.

 

 

 وظایف کلیه ها چیست؟

   همانطور که اشاره کردیم مهمترین وظیفه کلیه دفع مواد زاید و سمی مانند کراتنین،نیتروژن ،فسفر و همچنین آب اضافی بدن است با این حال کلیه وظایف مهم دیگری نیز در بدن بر عهده دارد که به طور خلاصه آنهارا یرای شما  توضیح خواهیم داد.

1. تنظیم فشار خون: ذکر این نکته ضروری است که کلیه ها با تولید یکسری مواد شیمیای و یا هورمون ها باعث تنظیم فشار خون می شوند.البته این تاثیر به صورت طولانی مدت است و اگر کلیه های یک فرد از کار بیافتند و یا به اصطلاح دچار نارسایی مزمن کلیوی شوند به تدریج منجر به افزایش فشار خون شده و مشکلاتی را برای فرد ایجاد خواهد کرد.

2. تولید سلول های خونی: یکی دیگر از وظایفی که کلیه های ما به عهده دارند تحریک مغز استخوان برای ساخت گلبول های قرمز است.در کسی که کلیه ها به درستی کار نمی کنند ممکن است در دراز مدت فرد دچار کم خونی و علایم آن از جمله رنگ پریدگی ، ضعف و بی حالی شود.

3. تنظیم مواد معدنی بدن: بدون شک کلیه ها اصلی ترین محل تنظیم مقدار پتاسیم و کلسیم و همچنین سدیم بدن هستند .به این مواد معدنی الکترویت می گویند .اگر هر کدام از این مواد از مقدار طبیعی خود کمتر یا بیشتر شود فرد دچار مشکلاتی از جمله اختلال هوشیا ری و قلبی و .. خواهد شد.

4. تنطم هورمون های بدن: کلیه ها یکی از محل هایی است که هورمون ها را تجزیه می کند و از حالت فعال خود خارج می کند. هورمون هایی مانند انسولین ،گلوکاگون از جمله این هورمون ها هستند .اگر کلیه ها درست کار نکنند ممکن است عوارض افزایش این هورمون ها را در بدن فرد شاهد باشیم!

5. تولید قند: کلیه یکی از محل هایی است در مواقع نیاز و گرسنگی از مواد دیگر قند تولید کرده آن را در خون آزاد کنند و مورد استفاده سلول های بدن قرار دهد همان طور که می دانیم گلوکز قندی است که برای سوخت و ساز سلول های بدن مورد نیاز است و همیشه باید مقداری در خون موجود یاشد تا سلول ها از آن استفاده کنند.البته مقادیر بالای گلوکز مشکل زاست که از آن با عنوان دیابت یاد می شود.

 

 

محافظت از کلیه ها

اما سوالی که مطرح می شود این است که چگونه می توانیم کلیه هایی سالم داشته باشیم ؟

در اینجا چند نمونه از مواردی که به حفظ سلامت کلیه های شما کمک می کند اشاره خواهیم نمود!

1. کنترل فشار خون: فشار خون یکی از مهمترین عوامل موثر در عملکرد کلیه در دراز مدت است . لذا دانستن فشار خون و کنترل آن در سطوح نرمال امری ضروری است!

2. کنترل قند خون: امروزه دیابت یکی از بیماری های شایعی است که دامن گیر افراد بسیاری می شود .از جمله عوارض دیابت یا قند خون بالا آسیب کلیه ها می باشد .با این حال کنترل قند خون با دارو های موثر می تواند تا حد زیادی از عوارض کلیوی آن کم کند !

3. کنترل کلسترول خون: اخیرا دانشمندان علم پزشکی به اثرات مخرب کلسترول بالای خون بر روی کلیه تاکید کرده اند .بخاطر همین توصیه می شود کلسترول خون یا LDL( زیر 100mg/dl)حفظ شود.

4. دارو های مفید: دارو های مهار گر  سیستم رنین آنژیوتانسین مانند کاپتوپریل یا لوزارتان می تواند اثرات مفیدی در حفظ فشار خون و سلامت کلیه داشته باشد .البته این دارو ها حتما باید با دستور پزشک تجویز شود !

5. دارو های مضر: برخی دارو ها ممکن است عملکرد کلیه ها را تحث تاثیر قرار دهد . در این مورد باید ذکر کنیم که حتما داروهای خود را تحت نظر پزشک مصرف کنید و اطلاعات کافی در مورد عوارض هر کدام داشته باشید.

6. تغذیه سالم: توصیه می شود که مقدار نمک موجود در وعده های غذایی کم شود .همچنین در برخی افراد محدودیت مصرف پروتئین و یا پتاسیم نیز می تواند به حفظ سلامت کلیه ها کمک کند .

7. ورزش: ورزش کردن نیز یکی از مواردی است که می تواند برای داشتن کلیه هایی سالم کمک کند .ورزش باعث کنترل قند خون ،فشار خون و همچنین باعث بهبود عملکرد قلب و سایر عضلات بدن می شود !

8. چک آپ های دوره ای: توصیه می شود هر فرد به طور منظم سالیانه با آزمایشاتی مانند آزمایش خون و ادرار و پروتئین اوری عملکرد کلیه های خود را مورد بررسی قرار دهد . چراکه معمولا بیماری های کلیه به صورت مزمن بوده و سیر آرام در عین حال غیر قابل برگشت دارند.با تشخیص زودهنگام و به موقع می توان سیر بیماری را آرامتر کرده و طول عمر بیشتری داشت !

 

آخرین ویرایش در 06/06/1394

به اشتراک بگذارید

درباره پزشکی به زبان ساده

پزشکی به زبان ساده می کوشد تا اطلاعات معتبر و به روز پزشکی و سلامت دنیا را به زبانی ساده در اختیار عموم قرار دهد.توجه شود که مقالات ما صرفا برای افزایش آگاهی و آشنایی بیشتر با مسائل پزشکی می باشد و نباید توصیه پزشکی تلقی شوند.

جدیدترین ارسال ها

خبرنامه

برای عضویت در خبرنامه کافیست ایمیل خود را ثبت نمایید