سنگ کلیه چیست؟

مسلما همه ی ما عبارت "سنگ کلیه" را بار ها و بار ها شنیده ایم .اما واقعا سنگ کلیه چیست و چرا ایجاد می شود ؟ چه نتایجی می تواند به دنبال داشته باشد و آیا می شود از ایجاد آن پیشگیری کرد ؟  

 از آنجا که این اختلال شیوع بسیاری دارد و می تواند برای کلیه ها و فرد مشکل ساز باشد در این مقاله سعی داریم شما را با تعریف سنگ کلیه و انواع آن و همچنین علل زمینه ساز آن ،راهای پیشگیری از ایجاد سنگ کلیه آشنا سازیم .

 

  تعریف 

جالب است بدانیم از هر 10 نفری که به پزشکان عمومی مراجعه می کنند  به طور متوسط 1 نفر سنگ ادراری دارد.البته شیوع سنگ کلیه به دلایل تاثیرات هورمونی در مردان بشیتر اشت .در ایران در استان های جنوبی و همچنین استان مرکزی با دلیل آب نوشیدنی نا مناسب بیشتر است. برای آشنا شدن با ساختار و نحوه ی ایجاد آن بهتر است ابتدا بدانیم سنگ کلیه چیست و چرا تشکیل می شود .در واقع سنگ های کلیوی ناشی از رسوب مواد موجود در ادرار است که می تواند بسته به جنس مواد رسوبی آن متفاوت باشد .از شایعترین این مواد می توان به کلسیم و اسید اوریک و یا اگزالات اشاره کرد. این نکته را نیز بگوییم که سنگ های کلیه بر خلاف اسم آن می تواند در هر قسمتی از سیتم اداری مانند مثانه یا مجاری ادراری تشکیل شود و اغلب حرکت آن موجب درد های متناوب یا به اصطلاح پزشکی  درد های کولیکی  می شود. سنگ های ادراری وقتی تشکیل می شوند که ادرار بیش از حد طبیعی غلیظ باشد و یا به مدت ظولانی راکد و بی حرکت بماند . یکی از عمده دلایل این موضوع کم نوشیدن آب و مایعات است چراکه بدن برای تامین آب مورد نیاز بدن مجبور است ادرار را غلیظ کند و برای دفع مواد زاید از آب کمتری استفاده کند که این نیز می تواند احتمال رسوب مواد را در آن را  زیاد کرده و زمینه ساز سنگ های کلیوی باشد.البته سنگ کلیه دلایل دیگری نیز می تواند داشته باشد که در بخش علل سنگ کلیه به آن خواهیم پرداخت .

 

 علل زمینه ساز سنگ کلیه

در اینجا قصد داریم در باره ی شایعترین عللی که موجب ایجاد سنگ های کلیوی می شوند اطلاعاتی را برای شما ارائه دهیم .

1. نوشیدن کم آب: همانطور که قبلا نیز اشاره نمودیم مصف کم آب روزانه میونواند باعث غلیظ تر شدن ادرار و متعاقبا افزایش احتمال رسوب مواد زاید و تشکیل سنک های ادراری شود.توصیه می شود به طور متوسط هر فرد روزانه 8 لیوان آب بنوشد و یا 2 لیتر ادرار داشته باشد .

2. داروها: برخی دارو ها مانند قرص کلسیم و یا افزاینده ی جدب کلسیم از روده که برای پوکی استخوان مصرف می شوند و همچنین اکثر دارو های ادرار اور و ضد فشار خون می توانند کلسیم ادرار را زیاد کرده و منجر به رسوب سنگ کلسیمی شوند . از دیگر دارو هایی که مصرف بیش از حد آن می تواند موجب سنگ ادراری شود قرص ویتامین c است که به طور شایع مصرف می شود.

3. عفونت ادراری: بد نیست بدانیم که عفونت ادراری با ایجاد التهاب در مسیر ادرار احتمال رسوب مواد در مجاری را زیاد تر کرده موجب تشکیل سنگ می شوند. برعکس سنگ های کلیوی نیز می توانند موجب عفونت های مکرر ادراری شوند که این نیز می تواند باعث نارسایی مزمن کلیوی شود لذا این موضوع باید جدی گرفته شود و درمان اساسی طبق نظر پزشک انجام گیرد.

4. بیماری های التهابی روده: بیماری هایی مثل  کولیت اولسراتیو یا کرون می توانند باعث افزایش جذب ماده ای به اسم اگزالات از روده می شود که افزایش این ماده در خون می تواند موجب افزایش دفع ادراری آن و در نتیجه سنگ اکزالاتی شود .

5. نقرس: افرادی که نقرس دارند میزان اسید اوریک آنها به دلایلی بیش از حد طبیعی است لذا این میزان باید از ادرار دفع شود که یکی از عواقب آن تشکیل سنگ های اسید اوریکی است .برای اطلاعات بیشتر در مورد نقرس می توانید به مقاله ی مربوط به نقرس مراجعه کنید.

6. پرکاری پاراتیروئید: ابتدا نیاز است بدانیم که غدد  پاراتیروئید غده هایی  در پشت نای هستند  که یکی از وظایف آنها   حفظ میزان طبیعی کلسیم خون است .حال اگر این غدد بیش از حد فعالیت کنند می توانند باعث افزایش کلسیم خون و متعاقبا افزایش آن در ادرار شوند .در نتیجه احتمال تشکیل سنگ کلسیمی را زیاد تر می شود .

7. بیماری های زمینه ای مانند سارکوئیدوز و یا بیمار یهای مزمن کلیوی  نیز می توانند موجب افزایش احتمال  تشکیل سنگ شوند .

8. عوامل ارثی: برخی سنگ ها زمینه ی ارثی دارن چراکه ممکن است میزان موادی که مانع از تشکیل سنگ در اردرا می شوند در این افراد کمتر ا ز حد عادی باشد . سنگ های سیستئینی نمونه بارز این سنگ هاست که ممکن است حتی  در کودکان با زمینه ارثی دیده شود!

نکته جالب توجه این است که نحوه ی خوابیدن نیز می تواند در تشکیل سنگ موثر باشد . به طور مثال اگر کسی بیشتر به پهلوی راست می خوابد احتمال تشکیل سنگ در همان طرف نیز بیشتر می شود.

 

  علائم سنگ کلیه

 در مورد علائم سنگ های کلیوی ذکر این نکته حایز اهمیت است که اغلب سنگ های ادراری به قدری کوچک هستند که هیچ علامتی بارزی نداشته و خود به خود بعد از مدتی با دفع ادرار از بدن خارج می شوند . با این حال   بعضی اوقات ممکن است منجر به علامت بالینی  شوند !

از جمله ی این شرایط می توان به موارد زیر اشاره کرد :

  • گیر کردن سنگ در کلیه ها و ایجاد انسداد در مسیر ادرارموجب درد های متناوب در ناحیه ی پهلو می شود.
  • اضافه شدن عفونت به سنگ 
  • عبور سنگ بزرگ از کلیه به میزنای ها یا همان لوله های مرتبط کننده ی  کلیه ها به مثانه 

حال این علائم جه جیز هایی می تواند باشد ؟

  •  درد : درد سکگ های کلیوی معمولا در ناحیه پهلو ها و قسمت تحتانی پشت احساس می شود که ممکن است به کشاله ران یا بیضه ها در آقایان تیر بکشد.
  • ادرار خونی 
  • سوزش ادرار و درد هنگام دفع 
  •  حالت ناخوشی و تهوع 
  • افزایش دفعات ادرار نسبت به حالت عادی 
  • تب و لرز نیز ممکن است در صورت اضافه شدن عفونت ادراری به علائم سنگ کلیه اضافه شود .

 

  آزمایشات لازم

 برای تشخیص سنگ های ادراری معمولا از عکس رادیوگرافی شکم استفاده می شند . ولی ممکن است پزشک سی تی اسکن یا سونوگرافی نیز درخواست کند .

در آزمایشات خون نیز ممکن است افزایش میزان کراتنین را مشاهده کنیم .

آزمایشات ادرار نیز باید از نظر وجود خون یا عفونت بررسی شود 

همچنین اگر سنگی دفع کرده باشید برای تشخیص نوع سنگ و علت ایجاد آن بررسی سنگ در آزمایشگاه می تواند کمک کننده باشد .

 

  درمان سنگ های کلیه

درمان سنگ های کلیوی بسته به اندازه و علائم آن می تواند از درمان خانگی تا جراحی متفاوت باشد .

1. درمان خانگی: همانطور که قبلا نیز اشاره نمودیم اکثر سنگ های کلیوی به قدری ریز هستند که پس از چند روز خود به خود با دفع ادرار از بدن خارج می شوند . با این حال ممکن است در صورت درد و علایم تهوع پزشک شما برایتان ضد درد و ضد تهوع تجویز کند. درخانه پزشک به شما توصیه خواهد کرد که مایعات به مقدار کافی بنوشید و با صافی یا پارچه سنگ هیی که دفع می کنید را جمع آوری کنید تا در آزمایشگاه مورد بررسی قرار گیرد.

2. دراو ها: در بیمارستان ممکن است برای درد های شدید ناشی از سنگ کلیه ضد درد تزریقی یتجویز شود . در صورت نیاز به دوز دوم باید حداقل نیم ساعت با تزریق اول فاصله باشد.

3. بستری در بیمارستان: در شرایط زیر ممکن است پزشک شما را  را در بیمارستان بستری کند.

  • اگر علائم درد بسیار شدید باشد و یا احتمال آسیب به کلیه زیاد باشد !
  • اگر شما تنها یک کلیه داشته باشید !
  • اگر به علت استفراع های مکرر میزان مایعت بدن شما کم شده باشد و یا افت فشار خون مشاهده شود .
  • حاملگی و سن بالای 65 سال نیز از مواردی است که ممکن است نیاز به بستری در بیمارستان داشته باشد .

 

 درمان سنگ های بزرگ 

اگر سنگ کلیه به قدری بزرگ باشد که امکان عبور از میزنای وجود نداشته باشد حتما باید مداخلات پزشکی برای خارج کردن سنگ صورت گیرد.

از جمله روش هیی که برای درمان سنگ های بزرگ استفاده می شود می توان به موارد زیر اشاره کرد 

1. دادن شوک با امواج فراصوت(ٍESWL): در این روش با استفاده از دستگاه هایی پیشرفته امواج صوتی بر روی سنگ متمرکز شده و آن را به زرات ریزتری تبدیل می کنند تا بتوانند از ادرار دفع شوند  می کنند . در این روش خیچ جراحی یا برشی در بدن ایجاد نمی شود و شایعترین روش مورد استفاده ابرای درمان سنگ های بزرگ است بای این حال این روش بیشتر در سنگ هایی  موثر هستند که اندازه آنها زیر 2 سانتیمتر است .

2. یورتروسکوپی: در این روش یک لوله که دارای دوربین می باشد از طریق مجااری ادراری تحتانی به  طرف مثانه و از آنجا به سمت میزنای رانده می شود تا سنگ را خارج کند .اگر سنگ در  میزنای گیر کرده باشد ممکن است پزشک از یورتروسکوپی استفاده کند. این روش در سنگ های کمتر از 15 میلیمتر تا 70 درصد موثر است !

3. (PCNL ): در این روش از طزیق پوست یک منفد باریک در پهلو ایجاد می کنند و از طریق آن به سمت کلیه رفته و سنگ را خارج می کنند . جراحی در این روش ساده بوده و عوارض چندانی ندارد ! با این حال تحت بیهوشی عمومی انجام می شود.در این روش سنگ های بزرگتر از 2 سانتیمتر و کمتر از 3 سانتیمتر به ذرات ریزتر خورد شده و یا خارج می شنود . اما این روش برای افراد چاق اصلا مناسب نیست و نتایج قابل قبولی ندارد.

4. جراحی باز: این روش تقریبا منسوخ شده است و در کمتر از 1% موارد آن هم برای سنگ های بسیار بزرگ استفائده می شود .

برای سنگ های اسید اوریکی اغلب توصیه به نوشیدن زیاد مایعات می شود اما باید توجه داشت که خوردن   بیش از حد آب نیز می تواند خطرات چدی درپی داشته باشد.و نباید زیاده روی کرد .

 

 پیامد ها ی سنگ کلیه

 مهمترین و شایعترین پیامد سنگ های کلیه بروز مجدد آن است .به طوری که 20% افراد طی 5 سال سنگ های دیگری را نیز تجربه می کنند .بهترین راه برای جلوگیری از وقوع مجدد این موضوع نوشیدن آب کافی  است !

همچنین درمان های مختلفی که برای سنگ های کلیوی استفاده می شوند ممکن است عوارض خاص خود را داشته باشند .ازجمله ی این عوارض عفونت بدن یا عفونت ادراری است .

گاهی در جراحی های باز امکان خونریزی های وسیع وجود دارد.

 درد و آسیب به مجاری ادراری از سایر عوارض درمان های سنگ کلیه می باشند !

 

 پیشگیری از سنگ های کلیه

 در این قسمت سعی داریم تا توصیه هایی که باعث کاهش خطر سنگ کلیه می شود  را برایتان ذکر کنیم :

1.نوشیدن: بهترین راه برای جلوگیری از تشکیل سنگ کلیه  نوشیدن مقدار کافی مایعات است .این مقدار در زمان هایی که هوا گرم است و عرق می کنید باید بیشتر شود . چای، قهوه و سایر نوشیدنی ها نیز می توانند کمک کننده باشند و لی سالم ترین گزینه آب می باشد .

2. تغذیه: کاهش اگزالات رژیم غدایی می تواند بسیار موثر باشد .از موادی که حاوی اگزالات به مقدار زیاد هستند می توان به تره فرنگی،جعفری ،اسفناج،شکلات و ریشه چغندر اشلره کرد.

توجه داشته باشید که کلسیم غدایی شما بدون نظر پزشک نباید کم شود چرا که یکی از مواد مهم مورد نیاز  بدن است و در صورت محدود کردن خود سرانه ی کلسیم ممکن است عوارض نا خوشایندی به دنبال داشته باشد.

3. دارو ها: باید توجه داشت که بسته به جنس سنگ داروهای درمان سنگ ممکن است متفاوت باشد برای مثال سنگ های استروویتی یا عفونی معمولا با آنتی بیوتیک درمان می شوند حال آنکه در سنگ های اسید اوریکی پزشک دارویی به اسم آلوپورینول برای کاهش اسید اورید خون شما تجویز می کند .در سنک هی کلسیمی معمولا دارو های ادرار آور استفاده میشوند پس از مصرف خود سرانه ی دارو ها بپرهیزید !

 

 اما چه موقع سریعا باید به پزشک مراجعه کرد ؟

در موارد زیر حتما باید به مراکز درمانی مراجعه شود تا درمان های لازم صورت گیرد در غیر این صوزرت ممکن است عواقب بدی در پی داشته باشد! 

1. در صورت تجربه  درد پهلو به همراه  تب و لرز شدید  !

2. در صورت تشدید درد و بدتر شدن ناگهانی نیز حتما باید به پزشک مراجعه کرد !

آخرین ویرایش در 04/08/1394

به اشتراک بگذارید

درباره پزشکی به زبان ساده

پزشکی به زبان ساده می کوشد تا اطلاعات معتبر و به روز پزشکی و سلامت دنیا را به زبانی ساده در اختیار عموم قرار دهد.توجه شود که مقالات ما صرفا برای افزایش آگاهی و آشنایی بیشتر با مسائل پزشکی می باشد و نباید توصیه پزشکی تلقی شوند.

جدیدترین ارسال ها

خبرنامه

برای عضویت در خبرنامه کافیست ایمیل خود را ثبت نمایید